Terug naar boven

Een veranderend landschap

 

Ontwikkelingen in de (pensioen)wereld

In de wereld om ons heen gebeurt veel dat direct en indirect gevolgen heeft voor de pensioenen en ook voor het werk van APG. Het jaar 2020, het jaar van het coronavirus, is daar bij uitstek een voorbeeld van. Op de pandemie heeft APG natuurlijk geen invloed, maar we moeten er wel zo goed en snel mogelijk op reageren. Bij andere ontwikkelingen, vooral in de Nederlandse pensioenwereld, hebben we deskundige inbreng. Zoals bij de introductie van een nieuw pensioenstelsel.

APG en corona

Het virus veranderde de manier waarop we met elkaar werken en in contact staan volledig, ook bij APG. Bijna van de ene op de andere dag zijn we overgeschakeld van een kantoororganisatie naar een thuiswerkorganisatie, eerst in Hongkong en daarna in Nederland en de VS. Daar mogen we trots op zijn: geen enkel moment is de operatie, het uitbetalen van pensioenen en het innen van premies, in gevaar gekomen. Beleggers konden blijven handelen, analisten zijn zich aan de keukentafel over rapporten gaan buigen, en besturen en adviseurs hebben hun besprekingen online voortgezet.

We moeten er rekening mee houden dat de crisis nog tot ver in 2021 duurt, mogelijk zelfs langer. Al die tijd moet ook APG zich schikken naar de 'nieuwe realiteit'. Dat kan. Maar hoe langer we thuis werken, hoe meer medewerkers er in meer of mindere mate problemen mee ervaren. APG houdt dit nauwlettend in de gaten, onder meer met periodieke metingen, en biedt hulp waar nodig. Voor de organisatie is het verder van belang dat we onderling goed contact houden en de identiteit en cultuur van APG overeind houden.

Door de veranderde situatie heeft APG niet alle businessdoelen kunnen halen. Ook het creatieve proces staat onder druk doordat het samenwerken in de meeste gevallen beperkt blijft tot online meetings, mail en telefoon.

De crisis biedt ook kansen. Thuiswerken blijft onderdeel van de werkweek, ook na corona. Werktijden worden flexibeler, ook buiten 'kantoortijden' kunnen medewerkers hun taken oppakken. Zo gaan we onder meer het woon-werkverkeer en het reizen tussen vestigingen terugdringen, wat weer bijdraagt aan een milieuvriendelijkere bedrijfsvoering.

Coronavirus en de economische gevolgen

Ook economisch gezien heeft het coronavirus veel impact gehad. We zien het al in het leven van mensen zelf: velen hebben hun baan verloren omdat hun bedrijf ten onder ging aan de crisis. Ondernemingen in bijvoorbeeld de horeca moesten verplicht op slot, de hele toeristische sector lag een groot deel van het jaar plat omdat reizen onmogelijk was of streng werd afgeraden. Het aantal werklozen steeg sterk. En toen kwam een nieuwe coronagolf. Het zal nog lange tijd onduidelijk blijven wat de uiteindelijke impact van de pandemie is op ons leven en de economie als een geheel.

Op macroniveau logen de cijfers er aanvankelijk niet om. De economische activiteit tijdens de 'lockdown' daalde met 25% tot 35%, zo blijkt uit cijfers van de organisaties OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) en Insee (Institut national de la statistique et des études économiques). In de eurozone kromp de economie alleen al in het tweede kwartaal met bijna 15% ten opzichte van een jaar eerder. Minder productie betekent dat er gezamenlijk minder wordt verdiend, dat de winsten lager zijn en dat de overheid tegen tekorten aanloopt. 

De neergang op de beurzen was enorm, maar lang duurde deze niet. De overheden in de VS en Europa kwamen met historische steunprogramma's, en centrale banken als de Fed en de ECB draaiden de geldkraan open. De financiële markten herstelden zich in hoog tempo: eind augustus 2020 sloot de wereldindex van Morgan Stanley Capital International (MSCI) alweer op een nieuwe recordhoogte, alsof er niets aan de hand was. Maar de bedrijven die het goed doen zijn vooral Amerikaans, en specifiek zijn het bedrijven die zich bezighouden met informatietechnologie en logistiek. Andere categorieën, zoals grondstoffen, vastgoed en Europese aandelen, herstellen zich moeilijker. 

Dit heeft ook gevolgen voor de pensioenfondsen, onze klanten. APG is een institutionele belegger namens deze fondsen. Voor institutionele beleggers blijft het belangrijk om ondernemend te beleggen: directe beleggingen, buiten financiële markten om, worden interessanter. De coronapandemie heeft ook andere poorten geopend, namelijk naar investeringen in projecten die zijn gericht op het verzachten van de crisis. Te denken valt bijvoorbeeld aan de gezondheidszorg en de infrastructuur. Nooit eerder gaf de Europese Unie zo veel gemeenschappelijke groene en sociale obligaties uit. In oktober 2020 kon APG bijvoorbeeld 170 miljoen euro beleggen in SURE-obligaties, die de lidstaten gebruiken om Europese banen te beschermen.

Hoewel de economische terugval minder groot is dan bij het begin van de eerste lockdowns werd gevreesd, heerst er nog veel twijfel: het is onduidelijk of en wanneer we terug kunnen naar het 'oude normaal'. Ook pensioendeelnemers maken zich zorgen, want als de pensioenfondsen geld verliezen in beleggingen, zou dat gevolgen kunnen hebben voor het bedrag dat zij nu of later krijgen uitgekeerd. 

De wereldwijde onzekerheid wordt versterkt door ontwikkelingen die al langer spelen. Zo is er nog steeds een handelsconflict tussen de VS en China, al is dit enigszins uit beeld geraakt door de coronacrisis. Het is onduidelijk wat er op dit gebied gaat gebeuren onder de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden. Verder is de Brexit inmiddels een feit. Een overeenkomst tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU heeft voorkomen dat de twee partners zonder handelsafspraken zitten. De gevolgen van de nieuwe verhouding voor de economie van Europa (en daarbuiten) moeten nog blijken.

De Nederlandse economie belandde in het eerste halfjaar van 2020 in een diepe recessie. Daarna zette voorzichtig herstel in. Volgens cijfers van het Centraal  Bureau voor de Statistiek is de economie over het hele jaar gekrompen met 3,8%. Het aantal werklozen is met 66.000 toegenomen tot ruim 340.000.  Het gevolg is dat meer mensen zich zorgen maken over hun inkomen nu en over de gevolgen van de werkloosheid voor hun pensioen later. 

De opleving van de markt heeft de zorgen over de hoogte van de pensioenen voor de korte termijn iets verkleind. Een verlaging van pensioenen in 2021 was aanvankelijk een reële optie, maar is inmiddels van de baan. Daar was wel een aanpassing voor nodig: de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft vanwege de 'uitzonderlijke economische situatie' de verplichte dekkingsgraad voor pensioenfondsen tijdelijk verlaagd van 100% naar 90%. 

Nieuw Pensioen Contract (NPC)

Een ware revolutie in de Nederlandse pensioenwereld: eind juni 2020 bereikten het kabinet, de vakbonden en werkgeversorganisaties overeenstemming over een nieuw pensioenstelsel. In het nieuwe stelsel maakt de pensioenaanspraak plaats voor een individueel pensioenvermogen; de dekkingsgraad verdwijnt, de pensioenen gaan in waarde meer bewegen, zowel omhoog als omlaag.

Het Nieuw Pensioen Contract (NPC) moet uiterlijk per 1 januari 2026 ingaan. In principe blijft de verplichte deelname aan een pensioenfonds voor werknemers en blijft er sprake van een collectief stelsel waarin gezamenlijk wordt gespaard voor pensioenen. Het gezamenlijk sparen betekent onder meer dat het ingelegde geld op grote schaal kan worden belegd. Alle deelnemers krijgen meer inzicht in hun eigen 'potje'.

Om dat inzicht te kunnen geven, hebben we minder ingewikkelde regelingen en een heel andere manier van administreren nodig. Transparantie is het sleutelwoord.

De overgang naar een nieuw stelsel gaat alle onderdelen van APG raken. Er komen nieuwe processen en nieuwe IT-systemen, en we moeten (extra) investeren in ontwikkeling van de medewerkers. Onze hele pensioenadministratie en -uitvoering worden aangepast. Ook moeten we 'onze zolder opruimen'. Dat betekent grip krijgen op alle data die we nu hebben, afscheid nemen van alle uitzonderingen, en alle systemen en gegevens opschonen voordat we de grote overstap maken.

 

Langetermijntrends

Het NPC is een eerste antwoord op veranderingen op de korte en lange termijn. Ook na invoering in 2026 blijven bepaalde ontwikkelingen van invloed op de pensioenen en op ons werk. De algemene trend in Nederland: we worden ouder, er zijn minder jongeren, we gaan anders werken. Banen waarvoor mensen op dit moment worden opgeleid, bestaan straks niet meer; nieuwe banen duiken op. Technologie neemt taken over. We werken langer, wisselen vaker van baan en werken vaker thuis. De leefbaarheid van onze aarde is in gevaar. Maatregelen zijn nodig om klimaatverandering tegen te gaan, zoals schonere vormen van energie.

Al deze veranderingen hebben gevolgen voor de hele samenleving. Ze hebben ook impact op de pensioenen en het pensioenstelsel. Daarom moet ook APG blijven nadenken over het Nederland van straks. We doen steeds nadrukkelijker mee aan het maatschappelijk debat, en waar nodig zijn we daarin leidend.

Diversiteit en inclusie

De Black Lives Matter-beweging heeft een brede maatschappelijke discussie over discriminatie en gelijkheid in gang gezet, ook in Nederland. Hoewel APG zich binnen en buiten de organisatie nadrukkelijk keert tegen welke vorm van discriminatie dan ook, heeft de actualiteit ons nogmaals op tekortkomingen gewezen. Onze organisatie is nog niet divers en inclusief genoeg. We beseffen dat we nog een extra stap kunnen en moeten zetten als het gaat om diversiteit en inclusie. Nadrukkelijk werken we daaraan, onder meer door onbedoelde vooroordelen bij werving en selectie tegen te gaan en sollicitatiecommissies zo divers mogelijk te maken. 

Duurzaamheid

De coronapandemie heeft het duurzaamheidsdebat wereldwijd in een nieuw licht gezet. Reizen en zelfs woon-werkverkeer waren plotseling niet meer vanzelfsprekend. Daardoor zijn discussies over onder andere vliegen en autogebruik in een stroomversnelling geraakt. Thuiswerken en online vergaderingen zijn gemeengoed geworden en blijven voor velen na het coronatijdperk onderdeel van de werkweek, ook bij APG. 

De economische terugslag van 2020 heeft de roep om duurzame investeringen versterkt. Als we dan toch moeten wederopbouwen, waarom dan niet meteen groen en maatschappelijk verantwoord? Zo staat het vliegverkeer op korte afstanden onder druk en wordt meer gekeken naar de trein als oplossing. APG scherpt zijn duurzaamheidsambities dan ook aan door te werken naar een aantoonbaar klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030. Maar de uitwerking van internationale klimaatplannen is enigszins aan de aandacht ontsnapt door de ernst en omvang van de coronacrisis. Zo is de klimaattop in Glasgow, die stond gepland voor november 2020, een jaar uitgesteld.

Lees hier het hele jaarverslag