Terug naar boven

Hoe we onze organisatie besturen

 

10.1

We willen een vertrouwde gids en betrouwbare partner zijn voor onze klanten en andere stakeholders. Om die rol te kunnen vervullen, is een goed en modern ondernemingsbestuur (corporate governance) van belang. We streven naar een governancestructuur die niet alleen voldoet aan de relevante wet- en regelgeving, maar ook aan de behoeften van onze stakeholders. De structuur moet ook passen bij de bedrijfsactiviteiten van APG Groep NV.

10.2 Corporate Governance

  

10.2.1 Raad van bestuur

De leden van de raad van bestuur (rvb) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de realisatie van de doelstellingen en de strategie, voor de resultaatontwikkeling en voor de duurzame prestaties van APG. Daarnaast is de rvb verantwoordelijk voor het naleven van alle relevante wet- en regelgeving, het beheersen van de risico’s en de financiering van de onderneming. De rvb legt verantwoording af aan de raad van commissarissen.

Elk kwartaal bekijkt de rvb samen met de directies hoe APG het bedrijfsmatig doet. Ook blikken ze dan vooruit op de uitvoering van de strategie.

Commissies en Boards

De rvb laat zich adviseren door risicocommissies, zowel op het niveau van de bedrijfsonderdelen als op groepsniveau. De risicocommissie van APG Groep bestaat uit de rvb-leden en de directeuren van Group Risk & Compliance en Group Internal Audit. De commissie vergadert minimaal vier keer per jaar.

De rvb laat zich ondersteunen door Boards met verschillende aandachtsgebieden. In 2019 waren dat de Eco Board (innovatie), de Data Board (datamanagement), de Portfolio Board (de inzet van schaarse middelen voor veranderinitiatieven binnen APG die bijdragen aan het bereiken van de strategische doelen) en de IT Board (een beheerst, veilig, flexibel en toekomstgericht IT-landschap).

 

Diversiteit

De rvb bestond eind 2019 uit twee vrouwen en drie mannen (40-60%). Met deze verdeling voldoen we aan de Wet evenwichtige verdeling van zetels van het bestuur en de raad van commissarissen (minimaal 30% vrouw). Voor de huidige samenstelling van de raad van bestuur, zie 'Personalia rvb' en www.apg.nl/nl/wie-is-apg/bestuur.

De rvb evalueert regelmatig zijn eigen functioneren. In 2019 is een zelfevaluatie onder leiding van een externe partij afgerond.

10.2.2 Naleving van de Code

APG Groep NV houdt zich uiteraard aan de Nederlandse wet- en regelgeving, de richtlijnen van toezichthouders en interne richtlijnen. Daarnaast willen we de principes en 'best practices' van de Nederlandse Corporate Governance Code (de 'Code’) volgen. APG Groep NV is niet beursgenoteerd en is daarom niet verplicht de Code te volgen. Maar rekening houdend met onze rol en verantwoordelijkheid hebben we ervoor gekozen de Code toe te passen (voor zover de richtlijnen daarvan op APG van toepassing zijn).

APG volgt de Code nagenoeg volledig. Bij enkele onderdelen in dit jaarverslag passen we bepaalde principes en best-practice-bepalingen niet toe; we leggen dan uit waarom. Op onze website www.apg.nl/nl/wie-is-apg/corporate-governance laten we de verbinding zien tussen wat we in het jaarverslag schrijven en de Code.

10.2.3 Integriteit

APG staat een integere bedrijfsvoering voor. Deze moet zijn verankerd in onze bedrijfscultuur en de manier waarop we met elkaar werken. Vertrouwen vormt het fundament voor ons bestaansrecht.

Kernwaarden en Gedragscode

We hebben bij het bepalen van onze strategie 'Kernwaarden' benoemd. De Kernwaarden benoemen hoe we vinden dat de cultuur bij APG behoort te zijn. Ze geven aan waar alle APG-medewerkers voor zouden moeten staan en welk gedrag van hen wordt verwacht. De Kernwaarden belichten we regelmatig: ze komen ter sprake in onder meer bijeenkomsten van de raad van bestuur met management en medewerkers.

Daarnaast hebben we een Gedragscode die voorschrijft waaraan APG-medewerkers zich dienen te houden om professioneel, integer en transparant te handelen. Aan de Gedragscode besteden we aandacht aan de hand van publicaties op intranet en voorlichting van (nieuwe) medewerkers. Verder vragen we medewerkers jaarlijks om een nalevingsverklaring (een bevestiging dat ze de Gedragscode over het afgelopen jaar hebben nageleefd). Dit doen we om iedereen alert te houden. We toetsen de naleving van de Gedragscode onder andere door in voorkomende gevallen privébeleggingstransacties, nevenfuncties, uitnodigingen en geschenken te controleren.

Onze Gedragscode en de nalevingsverklaring zijn te vinden op www.apg.nl/nl/wie-is-apg/corporate-governance.

Regeling Anoniem Melden Misstanden

We vinden het belangrijk dat elk vermoeden van een misstand wordt gemeld. Misstanden vormen een bedreiging voor de integriteit en reputatie van APG en de medewerkers van APG. We hebben daarom een regeling Anoniem Melden Misstanden. Die houdt in dat alle medewerkers anoniem meldingen van misstanden en onregelmatigheden kunnen doen of van vermoedens daarvan.

De voorzitter van de raad van bestuur en de Chief Compliance Officer worden direct geïnformeerd over de melding van de eventuele misstand of onregelmatigheid door de verantwoordelijke reporting officer binnen APG. Als de melding betrekking heeft op de voorzitter van de rvb worden de voorzitter van de rvc en de Chief Compliance Officer ingelicht.

De regeling geldt voor alle onderdelen van de met APG verbonden ondernemingen, in Nederland en in het buitenland. Zowel de Regeling Anoniem Melden Misstanden als het reglement raad van bestuur regelt dat de rvb de voorzitter van de rvc informeert over signalen van (vermoedens van) materiële misstanden. In het reglement van de raad van bestuur en het reglement van de raad van commissarissen staat ook dat een werknemer een melding kan doen bij de voorzitter van de raad van commissarissen als de misstand of de onregelmatigheid een lid van de raad van bestuur betreft.

10.2.4 Raad van commissarissen

De raad van commissarissen (rvc) van APG Groep NV houdt toezicht op het beleid en de taakuitvoering van de raad van bestuur en staat deze bij met advies. De rvc focust op het belang van de vennootschap en de langetermijnwaardecreatie. De rvc houdt zich voornamelijk bezig met het overkoepelend belang van de groep en richt zich op het beleid, de realisatie van de doelstellingen, de verhouding met de aandeelhouders, de interne risicobeheersings- en controlesystemen, de financiële verslaggeving, de corporate governance, personele ontwikkelingen, effectieve en efficiënte bedrijfsvoering, onze reputatie, de cultuur en de functie-uitoefening van de rvb en rvc. Ook houdt de rvc toezicht op de uitvoering van het algemene beloningsbeleid van APG. De raad doet voorstellen aan de aandeelhouders voor het beloningsbeleid voor de rvb en de uitvoering daarvan. Daarbij wordt rekening gehouden met de beginselen voor een beheerst beloningsbeleid zoals vastgelegd in de wet- en regelgeving. De bezoldiging wordt vastgesteld door de algemene vergadering van aandeelhouders. De rvc heeft ook een sleutelrol als het gaat om de benoeming en ontslag van bestuurders en commissarissen. De formele bevoegdheid tot benoeming en ontslag ligt bij de aandeelhouders, maar de rvc stelt het functieprofiel op, doet de selectie en bereidt de benoemingen voor. De rvc heeft drie commissies: de audit- en riskcommissie, de remuneratie- en selectiecommissie en de governance commissie. De reglementen van de raad van commissarissen en van de commissies zijn in 2019 aangepast zodat ze beter aansluiten bij de tekst van de Code. De rvc bestond eind 2019 uit twee vrouwen en vijf mannen (29-71%). Hierdoor voldeed de raad in 2019 niet aan het streefcijfer in de Wet evenwichtige verdeling van zetels van het bestuur en de raad van commissarissen (minimaal 30% vrouw).

APG Asset Management NV heeft een eigen rvc. Deze richt zich op het toezicht van deze vennootschap, met een specifieke focus op het klantbelang. Er vindt periodiek overleg plaats tussen beide rvc's over de onderwerpen die ook relevant zijn voor het toezicht op APG als geheel. Maes van Lanschot is zowel lid van de rvc van APG Groep als de rvc van APG Asset Management.

Wijzigingen in 2019

Jaap van Manen is met ingang van 1 januari 2019 benoemd tot voorzitter van de rvc. Vanwege persoonlijke omstandigheden heeft hij zich per 1 januari 2020 teruggetrokken uit deze functie. Pieter Jongstra heeft de voorzittersrol in 2020 overgenomen. Zijn rol van vice-voorzitter is overgegaan naar Dick van Well. In 2019 is het besluit genomen tot herbenoeming van Roger van Boxtel en Claudia Zuiderwijk voor een nieuwe periode van vier jaar. 
 
Voor de huidige samenstelling van de rvc, zie 'Personalia rvc' en www.apg.nl/nl/wie-is-apg/bestuur.

De algemene taakomschrijving, de wijze van vergaderen, de samenstelling en het rooster van aftreden staan in het reglement van de rvc. Dit is ook te vinden op www.apg.nl/corporategovernance.

10.2.5 Aandeelhouders

APG Groep NV heeft twee aandeelhouders: de Stichting Pensioenfonds ABP (92,16% van de aandelen) en de Stichting SFB (7,84% van de aandelen).  Gedurende het boekjaar heeft de rvc regelmatig overleg gevoerd met de aandeelhouders, onder meer over (her)benoemingen van bestuurders en commissarissen en de stand van zaken ten aanzien van uitvoering van de APG-strategie. Daarnaast is in 2019 een nieuw kapitaal- en dividendbeleid vastgesteld, dat is afgestemd op de nieuwe bedrijfsstructuur van APG na de verkoop van Loyalis.

10.3 Extern toezicht

Tot en met het tweede kwartaal van 2019 was APG Groep NV de holding van een gemengd financieel conglomeraat. We moesten daarom voldoen aan de Solvency II-wetgeving. Het doel van deze Europese richtlijn is te voorkomen dat verzekeraars failliet kunnen gaan; ze zijn daarom verplicht om genoeg kapitaal als reserve aan te houden. Als gevolg van de verkoop van Loyalis NV is dit toezicht in de loop van 2019 gestopt. In de eerste helft van 2019 heeft APG nog voldaan aan alle verplichtingen uit Solvency II.

Door de verkoop van het verzekeringsbedrijf loopt APG financieel aanzienlijk minder risico. De omzet die nu overblijft is relatief constant; dat is onder meer te danken aan de langetermijncontracten met opdrachtgevers. Verder hebben de resterende kosten voor een groot deel te maken met het personeelsbestand, en ook die zijn voorspelbaar. Bovendien was het resultaat van Loyalis (en dus ook van APG Groep) jaarlijks sterk afhankelijk van de rente-ontwikkeling, en voor APG is dit nu niet meer het geval. Het resultaat schommelt dus minder en is er minder noodzaak om risicokapitaal aan te houden.

De Nederlandsche Bank (DNB) onderzoekt de mogelijkheid om pensioenuitvoerders onder haar toezicht te stellen (wettelijk houdt DNB toezicht op pensioenfondsen, niet op pensioenuitvoerders). DNB heeft hiertoe in 2019 pilotonderzoeken uitgevoerd bij enkele pensioenuitvoerders, waaronder APG. We voeren momenteel overleg met DNB over hoe dit toezicht kan worden vormgegeven. Pensioenfondsen steunen veelal zwaar op de pensioenuitvoerders voor de uitvoering van pensioenadministratie en vermogensbeheer. Voor een dergelijke verschuiving in de toezichtspraktijk zal uiteindelijk een wijziging van de Nederlandse pensioenwetgeving nodig zijn. Wij zijn hier voorstander van, maar zover is het nog niet.

APG Asset Management NV (APG AM) beheert het vermogen voor zijn klanten. Dit doet APG AM zowel op collectieve basis via het beheer van beleggingsinstellingen als op individuele basis via het beheer van zogenoemde segregated accounts. APG AM heeft hiervoor een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten en valt onder het AIFMD- en MIFID-toezicht van de AFM. Daarnaast oefent DNB prudentieel toezicht uit op APG AM, zowel wat betreft het collectieve vermogensbeheer als vermogensbeheer op individuele discretionaire basis. Voor de solvabiliteitseisen volgt APG AM het Internal Capital Adequacy Assessments Process (ICAAP).

Aandeelhouder Stichting Pensioenfonds ABP staat als pensioenfonds onder toezicht van DNB. Dit geldt ook voor de overige pensioenfondsen die bij ons klant zijn. Onderwerp van toezicht is onder meer de uitbesteding van diensten aan APG.

10.4 Risicomanagement

APG Groep heeft in het strategisch beleid zowel strategische kansen als strategische risico’s onderkend. De belangrijkste risico’s en kansen brengen we in deze parargraaf in verband met de waarde die we willen creëren voor onze stakeholders. We onderkennen en beheersen risico’s vanuit een integraal perspectief, waarbij we financiële en maatschappelijke waarden meewegen.

APG Integraal Risicomanagement

Het APG Integraal Risicomanagement (AIR) bestaat uit de risicomanagementgovernance en -cultuur, de risicobereidheid, het risicomanagementproces en het risicoraamwerk.

Risicomanagementgovernance en -cultuur

De rollen en verantwoordelijkheden voor het managen en beheersen van risico’s zijn gebaseerd op het algemeen geaccepteerde ‘Three Lines of Defense’-model. De risicocommissies van de bedrijfsonderdelen en van de raad van bestuur (rvb), en ook de audit- en riskcommissie van de raad van commissarissen (rvc) zien erop toe dat de integrale verantwoordelijkheid voor de risicobeheersing is gewaarborgd. De basis voor gedegen risicomanagement binnen de organisatie ligt echter vooral in het bevorderen van een cultuur waarin de afweging van kansen en risico’s op basis van onze risicobereidheid deel uitmaakt van het dagelijkse werk op alle niveaus in de organisatie.

Change layout to 1 column

Change layout to 2 columns

Risicobereidheid

De risicobereidheid is de mate van risico die APG bereid is om te accepteren bij het nastreven van zijn strategische doelen. De risicobereidheid geeft aan waar ruimte ligt voor het benutten van kansen, maar ook wat de juiste mate van risicobeheersing is in het geval van ongewenste risico’s. De risicobereidheid van APG is vastgesteld voor zeven elementen waarop risico’s impact hebben: voortbestaan, reputatie, relatie, solvabiliteit, integriteit, dienstverlening en klanttevredenheid.

De rvb stelt op strategisch niveau de overkoepelende risicobereidheid vast. Op bedrijfsonderdeelniveau wordt dit verder vertaald naar de risicobereidheid van het bedrijfsonderdeel en/of de operationele uitwerking van de risicobereidheid, middels het vaststellen van key risico-indicatoren en tolerantiegrenzen.
Naar aanleiding van de verkoop van Loyalis is het risicoprofiel van APG Groep significant gedaald. Er is daarom in 2019 gestart met de herijking van de risicobereidheid in lijn met de strategie en het risicoprofiel van de groep. Deze herijking wordt in 2020 afgerond. De directie en de rvc van APG Asset Management hebben in het kader van de AFM-vergunning hun herijkte risicobereidheid vastgesteld in 2019. 

Risicomanagementproces

Met het risicomanagementproces bewaken we de ontwikkeling van het risicoprofiel ten opzichte van onze risicobereidheid en voorkomen of verkleinen we risico’s waar nodig op een effectieve manier. Onderdelen van dit continue proces zijn het identificeren, het evalueren, het beheersen en het bewaken van risico’s. Het risicomanagementraamwerk helpt ons ervoor te zorgen dat we ons houden aan het gewenste risicoprofiel: we nemen geen onnodige of ongewenste risico’s. Zo nodig nemen we passende maatregelen. De tweedelijns risicomanagement- en compliance-functies hebben hierin een onafhankelijke en kritisch uitdagende rol.

Risicoraamwerk

Om onze risico’s te volgen en te bewaken gebruiken we het risicoraamwerk. Het risicoraamwerk van APG is opgebouwd volgens internationaal geaccepteerde standaarden: strategische risico’s, operationele risico’s, financiële verslaggevingsrisico’s, compliancerisico’s en financiële risico’s. Binnen deze risicocategorieën actualiseert APG jaarlijks een set van toprisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit externe ontwikkelingen en de strategie en de bedrijfsvoering van APG. We monitoren op continue basis. Elk kwartaal rapporteren we over het actuele risicoprofiel aan het risicocomité van APG Groep en de audit- en riskcommissie van de rvc.

Over heel 2019 bezien bleef de blootstelling aan risico’s van APG binnen de gestelde tolerantiegrenzen. Op een aantal terreinen is er sprake geweest van verhoogde risico’s. Onderstaand geven we een toelichting op de belangrijkste risico’s gedurende 2019, onderverdeeld naar de belangrijkste stakeholdergroepen.

Risicobeheersing klanten


Een goed pensioen, optimale klantbediening door deskundig advies, verminderde complexiteit en innovatieve oplossingen stonden in 2019 centraal. Er is veel aandacht uitgegaan naar het beheersen van het bedrijfsmodelrisico en het aanpassingsrisico: we hebben gewerkt aan het voor de toekomst klaarmaken van de organisatie. Hieronder valt onder meer het verbeteren van de operationele processen. Belangrijke thema's waren digitale deelnemersbediening en straight through processing (STP, het verwerken van gegevens zonder menselijke tussenkomst).

Het adviesrisico is het afgelopen jaar toegenomen, onder andere als gevolg van economische ontwikkelingen en de discussie over de toekomst van het pensioenstelsel. De economische omgeving is onzekerder geworden, met extreem lage renteniveaus, lage dekkingsgraden, handelsoorlogen en politieke onrust. Pensioenfondsen vragen steeds meer om duiding en goed onderbouwde adviezen om tot zorgvuldige besluitvorming te kunnen komen. Ook de eisen vanuit prudentieel en gedragstoezicht zijn de afgelopen jaren strenger geworden, onder andere op het gebied van mogelijke belangenconflicten en zorgplicht. Daarnaast is de onzekerheid bij de deelnemers van onze pensioenfondsen toegenomen; deelnemers zijn mondiger geworden en stellen hogere eisen aan dienstverlening en communicatie. Om aan de hogere verwachtingen te voldoen en de klanten goed te bedienen, nu en in de toekomst, spelen we in op de meer dynamische omgeving en stellen we hoge eisen aan de kwaliteit van onze dienstverlening. Daarom voeren we frequent overleg met onze klanten en monitoren we het adviesrisico zorgvuldig.

APG wil een flexibele, wendbare ('agile') organisatie zijn. Dat houdt ook in dat we verantwoordelijkheden lager in de organisatie beleggen. De aantoonbaarheid van risicobeheersing komt hierdoor onder druk te staan, waardoor aanpassingen in de beheersmaatregelen noodzakelijk zijn. APG werkt hier al enkele jaren aan. Dit boekjaar is het raamwerk IT general controls (ITGC) – waar van toepassing – aangepast op de agile werkwijze. Een voorbeeld hiervan is het Change Management-proces: formele accorderingsmomenten door hoger management zijn vervangen door waarborgen binnen het team. Daarnaast is het agile samenwerkingsmodel geïntroduceerd, waarin werkwijze en verantwoordelijkheden zijn uitgewerkt.

De zogenoemde 'prioritering', het voorrang geven aan bepaalde programma's en projecten die bijdragen aan het creëren van pensioenwaarde, is in eerdere jaren niet voldoende gebleken. In 2019 ging er daarom veel aandacht naar het inrichten van de nieuwe IT-, portfolio- en datagovernance. Er zijn heldere mandaten vastgesteld voor de IT-board, de Portfolioboard en de Databoard, waarin business en IT intensief samenwerken. Zo hebben we de rollen en verantwoordelijkheden in de organisatie duidelijk belegd. We willen focus creëren en de juiste initiatieven voorrang geven en daarmee de juiste investeringen doen.

APG voldoet aan de eisen aan en verwachtingen van de pensioenuitvoering van nu, zoals het tijdig verzenden van de uniforme pensioenoverzichten. In de toekomst verwachten klanten meer inzicht en wil APG zich klaarmaken voor individuele keuzes in pensioencontracten. Dat kan middels digitalisering en STP, maar daarvoor is een hoge kwaliteit van de data een voorwaarde. De datakwaliteit van APG is op verscheidene fronten onvoldoende gebleken om deze strategische ambities te realiseren. In 2019 is daarom hoog ingezet op het verbeteren van datakwaliteit, datagovernance en de bijbehorende risicobeheersing. In de rvb is deze portefeuille toegevoegd aan de CFRO, die nu ook de rol van Chief Data Officer (CDO) bekleedt. Het datamanagementrisico is in de tweede helft van het jaar als een separaat risico benoemd in onze risicotaxonomie. Daarmee is de monitoring van dit risico nog beter geborgd. In 2020 gaan we de beheersing van dit risico verder doorontwikkelen.

APG kan een doelwit van cybercriminaliteit zijn waar het gaat om geldstromen en deelnemergegevens. We moeten ons daartegen optimaal wapenen. APG heeft deelgenomen aan de TIBER-test van De Nederlandsche Bank (DNB). Dit was een zogeheten 'friendly hack'. Hieruit is gebleken dat APG op het gebied van cybersecurity vergeleken met andere organisaties in de financiële sector goed presteert, maar dat er nog verbeteringen wenselijk zijn. We kunnen bijvoorbeeld het bewustzijn van het belang van informatiebeveiliging vergroten. Verbeteringen in de beheersing zijn waar nodig direct in gang gezet.

Als pensioenuitvoerder en als werkgever verwerkt APG op grote schaal persoonsgegevens. We hechten grote waarde aan een rechtmatige en transparante verwerking en de bescherming van persoonsgegevens. Het zekerstellen dat APG de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) naleeft, vergt een blijvende inspanning, waarbij we voortdurend naar verdere verbetering zoeken. Bewustwording van medewerkers is hierbij één van de belangrijke actuele thema’s.

Risicobeheersing medewerkers


De snel veranderende wereld waarin we opereren leidt tot een grotere noodzaak om flexibel te zijn. Daardoor zullen andere eisen aan functieprofielen worden gesteld. Verder drukt de krapte op de arbeidsmarkt op de beschikbare capaciteit, vooral in opkomende rollen zoals in datamanagement, maar ook in specifieke IT-functies, risicomanagement en compliance. Het risico dat de samenstelling van het personeelsbestand niet aansluit bij de strategie van APG is daarmee toegenomen. In 2019 groeide het aantal moeilijk te vervullen vacatures verder. 

APG heeft in 2019 sterk ingezet op het vergroten van de wendbaarheid van medewerkers. Het programma The Making of You staat hierbij centraal: alle medewerkers kunnen op vrijwillige basis deelnemen aan een uitgebreid persoonlijk ontwikkelprogramma. The Making of You is een zeer belangrijke drijfveer achter het toekomstbestendig maken van het personeelsbestand (strategic workforce planning), zowel wat betreft de omvang als de benodigde deskundigheid. Zie voor meer informatie over The making of You, hoofdstuk 7. Binnen APG Asset Management is ingezet op een nieuw wervingsprogramma en een vernieuwd onboarding-programma.

Op het gebied van risicomanagement hebben we de scheiding tussen de eerstelijns en tweedelijns werkzaamheden verbeterd. We werken aan verdere verbetering van ons integraal risicomanagement. Dit vraagt om een andere houding ten aanzien van risico’s en om nieuwe capaciteiten van managers en medewerkers in de betreffende organisatieonderdelen: vanaf het komend jaar moeten ze belangrijke delen van het risicomanagement zelf uitvoeren. Hiermee wordt het risicomanagement binnen APG volwassener. APG Groep volgt hiermee de ontwikkeling van APG Asset Management, waar deze verandering eerder heeft plaatsgevonden.

Verder is er in 2019 veel aandacht besteed aan integere bedrijfsvoering. Bewustwording van integriteitsrisico’s onder medewerkers vergt permanente aandacht. Voorbeeldgedrag bevordert gewenst gedrag bij medewerkers. Daarom is APG begonnen met awareness-trainingen over de gedragscode aan alle leidinggevenden en awareness-trainingen over het incidentenbeleid. We hebben ook een fraudetraining aangeboden om medewerkers in staat te stellen interne en externe fraude beter en sneller te herkennen en bespreekbaar te maken. De jaarlijkse Systematische Integriteitsrisicoanalyse (SIRA), die inzicht biedt in de belangrijkste integriteitsrisico’s, wijst uit dat APG zijn integriteitsrisico’s afdoende beheerst.

Risicobeheersing samenleving  


APG is de pensioenuitvoerder voor een op de vijf huishoudens in Nederland. Daarom staat het maatschappelijk belang hoog in het vaandel. APG zet zich in voor de ontwikkeling van een toekomstbestendig pensioenstelsel en voor vertrouwen hierin vanuit de samenleving. Vanuit het perspectief van risicomanagement is het beheersen van het politieke risico en het publiciteitsrisico van groot belang om het vertrouwen in het pensioenstelsel te vergroten. Zo mengen we ons als pensioenexperts nadrukkelijker in het publieke debat en nemen we een standpunt in de politieke discussie in. We realiseren ons dat het lastig is om onze acht pensioenfondsen eendrachtig achter onze opinie te scharen. We nemen dat risico, omdat we het onze maatschappelijke plicht vinden onze kennis en expertise in te zetten bij het vinden van houdbare oplossingen voor een robuust pensioenstelsel.

Het nog te vormen nieuwe pensioencontract stuurt naar verwachting aan op een hoge mate van individualisering, waardoor het bestaande solidariteitsbeginsel onder druk staat, met mogelijke negatieve consequenties voor de verplichtstelling. Deze ontwikkeling verhoogt het bedrijfsmodelrisico van APG. We bereiden ons hierop voor. En de belangen van de deelnemers stellen we nog centraler in onze bedrijfsvoering. Met de oprichting van Deelnemers & Werkgevers Services hebben we dat krachtig vormgegeven.

Maatschappelijke onderwerpen zoals de lage dekkingsgraden, mogelijke verlagingen van pensioenen, duurzaam beleggen en privacykwesties resulteren regelmatig in negatief sentiment over de pensioensector. Dat leidt vervolgens tot een verhoogd reputatierisico. APG blijft zich onverminderd inzetten voor een duidelijk en uitlegbaar pensioen dat aansluit bij maatschappelijke behoeften. Ook willen we bijdragen aan een leefbare wereld. Zo ondersteunen we op succesvolle wijze pensioenfondsen bij het beheersen van klimaatrisico’s via de verduurzaming van hun beleggingsbeleid. APG neemt hierin een leidende rol binnen de sector. Meer details hierover zijn te vinden in de paragraaf beleggingen en klimaat. Aangezien we vinden dat we zelf nog onvoldoende duurzaam opereren, onder meer doordat we veel reisbewegingen maken, hebben we het thema duurzaamheid tot prioriteit benoemd en ondergebracht in onze strategie. In 2020 formuleren we een duurzaamheidsbeleid voor APG.

Risicobeheersing aandeelhouders


APG wil voor zijn aandeelhouders een financieel gezonde organisatie zijn. Alleen daardoor kunnen we de continuïteit van de pensioenuitvoering borgen en de strategie realiseren. APG streeft ernaar voldoende eigen kapitaal beschikbaar te hebben voor het uitvoeren van strategische initiatieven en het opvangen van (financiële) schade en verliezen die voortvloeien uit de geïdentificeerde risico’s. Over dit kapitaal streeft APG een maatschappelijk verantwoord rendement van 6,1% na, gebaseerd op de rendementen bij vergelijkbare maatschappelijk georiënteerde ondernemingen (Eneco, NS, Schiphol, Tennet).

Door de verkoop van Loyalis is het risicoprofiel van APG afgenomen, wat resulteert in een lager benodigd kapitaal om aan de korte- en langetermijnverplichtingen te voldoen. In 2019 is daarom het kapitaalbeleid herzien en goedgekeurd door de aandeelhouders. Ook is er ingestemd met het uitkeren van het overtollige kapitaal in de vorm van een uitkering van buitengewoon dividend aan aandeelhouders.

Financiële verslaggevingsrisico’s

De risicobeheersings- en controlesystemen van APG geven een redelijke mate van zekerheid dat het jaarverslag van APG Groep NV geen onjuistheden van materieel belang bevat. De werking hiervan wordt door het jaar heen continu getoetst. De rvb heeft op basis van deze resultaten verklaard dat er geen sprake is van materiële risico’s en onzekerheden die relevant zijn voor de verwachting van de continuïteit van APG Groep. Zie ook het In Control Statement.

 

In Control Statement

Als raad van bestuur van APG Groep NV zijn wij verantwoordelijk voor de opzet, het bestaan en de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen. De interne risicobeheersings- en controlesystemen zijn opgezet op basis van internationaal geaccepteerde en toegepaste standaarden, en hebben tot doel strategische, financiële, operationele, compliance en financiële verslaggevingsrisico’s te beheersen in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van APG Groep. Deze kunnen echter niet de absolute zekerheid bieden dat de financiële verslaggeving geen materiële onjuistheden bevat noch dat de systemen alle fouten, fraudegevallen en het niet voldoen aan relevante wet- en regelgeving volledig kunnen voorkomen. In de risicoparagraaf op pagina 53 tot en met 57 hebben wij onze belangrijkste risico's en interne risicobeheersings- en controlesystemen toegelicht.

De materiële risico’s en beheersingsmaatregelen zijn geïdentificeerd en vastgelegd in het APG integraal risicoraamwerk. De raad van bestuur van APG Groep NV monitort de werking van de interne risicobeheersings-en controlesystemen en heeft tenminste jaarlijks een systematische beoordeling van de opzet en de werking van de risicobeheersings- en controlesystemen uitgevoerd. De monitoring heeft betrekking op alle materiële beheersingsmaatregelen, gericht op strategische, operationele, financiële, compliance en verslaggevings-risico’s. Hierbij is onder meer rekening gehouden met geconstateerde zwaktes, misstanden en onregelmatigheden, signalen van klokkenluiders, geleerde lessen en bevindingen van de interne auditfunctie en externe accountant. Waar nodig zijn verbeteringen in de interne risicobeheersings- en controlesystemen doorgevoerd.

Verklaring van de raad van bestuur APG Groep NV

De raad van bestuur APG Groep NV verklaart dat:

  • Het jaarverslag van APG Groep NV inzicht geeft in de belangrijkste tekortkomingen van de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen. De aangebrachte en voorziene verbeteringen zijn toegelicht.
  • De risicobeheersings- en controlesystemen een redelijke mate van zekerheid geven dat het jaarverslag van APG Groep NV geen onjuistheden van materieel belang bevat.
  • Het jaarverslag van APG Groep NV is opgesteld volgens het going concern principe.
  • Er geen sprake is van materiële risico’s en onzekerheden die relevant zijn voor de verwachting van de continuïteit van APG Groep NV voor een periode van 12 maanden na opstellen van het jaarverslag APG Groep NV

10.5 Personalia

Personalia raad van bestuur

Change layout to 2 columns

Gerard van Olphen (man, 1962) is voorzitter van de rvb sinds 9 maart 2016. Gerard wordt gedreven door de maatschappelijke relevantie van APG, het beheren van pensioenrechten en -verplichtingen en dit managen voor bijna 1 op de 4 Nederlanders. En anderzijds door de complexiteit van de financiële markten en regelgeving. Deze combinatie van complexiteit, wereldwijde markten en relevantie voor Nederland, maakt APG tot een inspirerende plek.

Tot de portefeuille van Gerard behoort: Beleid, Public Affairs, Group Internal Audit en General Counsel/Bestuurszaken. Gerard vervulde diverse (leidinggevende) posities in de financiële sector. Voor zijn komst naar APG was Gerard voorzitter van de raad van bestuur van Vivat Verzekeringen.

Nevenactiviteiten:

  • Lid raad van toezicht Hartstichting
  • Lid raad van toezicht Netspar
  • Lid raad van commissarissen a.s.r.
  • Voorzitter taakgroep Financiering Klimaatberaad

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 9 maart 2016
Tweede benoeming: 9 maart 2020

 

Annette Mosman (vrouw, 1967) is lid van de rvb met de portefeuille Financiën, Risicomanagement en Data (CFRO en CDO). Ze vindt het inspirerend om met een team van professionele en passievolle collega's te werken aan het realiseren van pensioenwaarde voor de deelnemers van onze pensioenfondsen. Echt het verschil maken voor groepen werknemers die dagelijks onze maatschappij dienen is wat haar motiveert. Dit zorgt ervoor dat zij elke dag het onderste uit de kan wil halen!
Annette geeft leiding aan de directies Group Finance, Group Tax en Group Risk & Compliance en draagt functionele verantwoordelijkheid voor de CFRO van Vermogensbeheer. Ze is tevens voorzitter van de Portfolio Board en de Data Board. Annette heeft ruime bestuurservaring in de financiële sector. Hiervoor was Annette voorzitter van de raad van bestuur van verzekeraar Generali Nederland.

Nevenactiviteiten:

  • Bestuurslid en penningmeester Vereniging NOC*NSF
  • Lid raad van toezicht en auditcommissie Stichting Jeroen Bosch Ziekenhuis
  • Lid raad van toezicht, voorzitter auditcommissie en beleggingscommissie van Stichting KWF Kankerbestrijding
  • Bestuurslid Stichting TBI

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 6 februari 2018

 

 

Change layout to 2 columns

Francine Roelofsen - Van Dierendonck (vrouw, 1976) is lid van de rvb met de portefeuilles Strategie & Change, Corporate Communicatie en Deelnemers- en Werkgevers Services (DWS). Haar ultieme drijfveer is degene die alle APG-medewerkers verbindt: 'Pensioen gaat over mensen, over leven en over samen leven. Wij maken verschil zodat wij, onze ouders en onze kinderen een goed inkomen hebben, nu, straks en later'.  

Francine is verantwoordelijk voor de aansturing van DWS en de daaronder vallende afdelingen met focus op marketing en communicatie, marketing intelligence, productontwikkeling, innovatie, ventures en technologische ontwikkelingen. Sinds eind 2019 is zij ook verantwoordelijk voor de portefeuilles Strategie & Change en Corporate Communicatie. Francine heeft uitgebreide ervaring in marketing, sales, e-commerce en technologie en in het leiden van (digitale) transformaties in verschillende type organisaties. Voor haar komst naar APG was Francine algemeen directeur van Xenos.

Nevenactiviteiten:

  • Lid raad van commissarissen Royal HaskoningDHV (per 26 maart 2020)

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 1 november 2018

 

Ronald Wuijster (man, 1966) is lid van de rvb met de portefeuille Vermogensbeheer (Asset Management). Tevens is hij directievoorzitter van APG Asset Management. Zijn drijfveer is die van investment engineer met impact. Hij zoekt, ontwerpt, vindt en coördineert beleggingsoplossingen die bijdragen aan rendement, een goed inkomen voor later voor Nederlanders, en aan een duurzamere wereld.

Ronald is verantwoordelijk voor de beleggingen onder beheer bij APG en de vertaling van de vastgestelde strategie van APG naar de strategische uitgangspunten en doelstellingen voor Vermogensbeheer. Daarnaast is hij sinds eind 2019 verantwoordelijk voor Human Resources. Voor zijn toetreding tot de rvb was Ronald Chief Investment Officer van APG Asset Management. 

Nevenactiviteiten:

  • Vicevoorzitter Dufas
  • Lid raad van advies Morgan Stanley Capital International (beëindigd in 2019)
  • Lid Accreditatiecommissie DSI (beëindigd in 2019)

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 6 maart 2018 

 

 

Change layout to 2 columns

Wim Henk Steenpoorte (man, 1964) is lid van de rvb met de portefeuille Fondsenbedrijf. Zijn drijfveer is het gaan voor uitstekende kwaliteit van de uitvoering, het inzetten op kostenbewustzijn en een bijdrage leveren aan een nieuw pensioencontract.

Wim Henk is verantwoordelijk voor de aansturing van het Fondsenbedrijf als geheel, met relatiebeheer en accountmanagement voor de totale pensioenuitvoering, het facilitair bedrijf en voor een up-to-date IT-infrastructuur (ten behoeve van de pensioenfondsen). Wim Henk is tevens voorzitter van de IT Board.
Wim Henk heeft ruime ervaring als bestuurder in de financiële en verzekeringswereld. Tot 2017 werkte hij als onafhankelijk managementadviseur en toezichthouder. 

Nevenactiviteiten:

  • Voorzitter raad van commissarissen De Vereende N.V.
  • Voorzitter raad van commissarissen DAP Holding N.V.
  • Voorzitter raad van commissarissen Intersolve B.V.
  • Voorzitter bestuur Sivi

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 14 september 2017

 

Voor meer informatie over de leden van de raad van bestuur zie: www.apg.nl/nl/wie-is-apg/bestuur.

Change layout to 1 column

 

10.5.1

 

Personalia raad van commissarissen

Change layout to 3 columns

Pieter Jongstra (man, 1956) 
Voorzitter

Belangrijkste (neven)functies:

  • Lid bestuur en penningmeester van de Stichting Ondersteuning Nederlandse Bachvereniging
  • Lid deskundigenpanel Herbeoordeling Rentederivaten Rabobank
  • Lid raad van commissarissen Mazars Groep
  • Lid raad van commissarissen CZ

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 4 februari 2015
Tweede benoeming: 4 februari 2019
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

Dick van Well (man, 1948)
Vice-voorzitter

Belangrijkste (neven)functies:

  • Lid raad van commissarissen bij Dura Vermeer Groep N.V.
  • Lid raad van commissarissen van Avenue Beheer B.V.
  • Lid raad van advies LSI Projectinvestment N.V.
  • Lid raad van commissarissen Rijnmond Bouw B.V.
  • Onafhankelijk voorzitter van Stichting Administratiekantoor PPF Participatie Fonds
  • Bestuurslid Nationaal Programma Rotterdam Zuid
  • Voorzitter Stichting IkZitopZuid
  • Voorzitter raad van commissarissen Kikx Holding B.V.
  • Bestuurder van Stichting Continuïteit Feyenoord
  • Lid raad van commissarissen en voorzitter selectie-, remuneratie- en benoemingscommissie Stedin Netbeheer BV

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 14 november 2016
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

Edith Snoeij (vrouw, 1956)

Belangrijkste (neven)functies:

  • Lid bestuur Pensioenfonds KPN (uitvoerend)
  • Voorzitter raad van toezicht pensioenfonds PnoMedia
  • Voorzitter raad van toezicht pensioenfonds PMA
  • Voorzitter raad van toezicht van Stichting Waarborgfonds en Kenniscentrum Ruimte-OK
  • Lid commissie AGFA (Adviescommissie Grondrechten en functie-uitoefeningen ambtenaren) en commissie AMAR bij CAOP (Algemeen militair reglement)
  • Bestuurslid Stichting Bestuur Leerstoelen
  • Lid van Bezwarencommissie Sociaal Plan Reclassering Nederland (beëindigd in 2019)
  • Lid Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst
  • Voorzitter onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn
  • Bestuurslid Oefenen.nl

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 26 april 2012
Tweede benoeming: 26 april 2016
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

 

Change layout to 3 columns

Maes van Lanschot (man, 1952)

Belangrijkste (neven)functies:

  • Chief financial officer TropIQ Health Sciences B.V.
  • Directeur Landgoed Zwijnsbergen B.V.
  • Lid raad van commissarissen APG Asset Management N.V.

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 15 mei 2013
Tweede benoeming: 15 mei 2017
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

Roger van Boxtel (man, 1954)

Belangrijkste (neven)functies:

  • President-directeur NS
  • Lid dagelijks bestuur van VNO-NCW (i.v.m. functie als president-directeur NS)
  • Lid Community of European Railway and Infrastructure companies (CER), Brussel (i.v.m. functie als president-directeur NS) (per 1 februari 2019)
  • Voorzitter raad van toezicht Museum De Fundatie
  • Voorzitter Amsterdam Sinfonietta (per 1 april 2019)
  • Lid Algemene Ledenvergadering Ajax
  • Voorzitter JC Bloem Prijs
  • Voorzitter Klankborggroep Werk aan Uitvoering voor MR

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 16 juli 2015
Tweede benoeming: 16 juli 2019
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

Claudia Zuiderwijk (vrouw, 1962)

Belangrijkste (neven)functies:

  • Voorzitter raad van bestuur Kamer van Koophandel
  • Bestuurslid en jurylid Koning Willem I Stichting (i.v.m. functie als voorzitter raad van bestuur Kamer van Koophandel)
  • Lid Forum Smart Industry (i.v.m. functie als voorzitter raad van bestuur Kamer van Koophandel)
  • Lid raad van commissarissen van KPN N.V.
  • Bestuurslid NL Groeit
  • Mentor NL Groeit
  • Lid NL2025
  • Voorzitter deskundigenpanel Herbeoordeling Rentederivaten Rabobank
  • Ambassadeur NEMO Science Museum Center Amsterdam

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 27 juli 2015
Tweede benoeming: 27 juli 2019
Benoemingstermijn: 4 jaar

 

 

Change layout to 3 columns

Jaap van Manen (man, 1950)
Voorzitter tot 1 januari 2020

Belangrijkste (neven)functies:

  • Partner Strategic Management Centre
  • Mede-oprichter BoardResearch.org
  • Emeritus-hoogleraar Corporate Governance (Rijksuniversiteit Groningen)
  • Lid raad van commissarissen van Bornet Groep Rotterdam B.V.
  • Bestuurslid van de Stichting Maatschappij en Veiligheid
  • Bestuurslid van de Stichting Endowment bij het Museum Boijmans van Beuningen
  • Bestuurslid bij Stichting Globetrotter
  • Central Bank Governance Advisor bij het Internationaal Monetair Fonds, Washington D.C.
  • Voorzitter van de commissie onderzoek faillissementen ziekenhuizen
  • Onderzoeker besluitvorming bij energiebedrijf Eneco in het kader van een Enquêteprocedure voor de Ondernemingskamer van het Gerechtshof in Amsterdam

Nationaliteit: Nederlandse
Eerste benoeming: 1 januari 2019
Afgetreden: 1 januari 2020

10.6 Onze verwachtingen en ambities voor de komende jaren

Voor de pensioensector als geheel zal in 2020 de uitwerking van het nieuwe pensioencontract het belangrijkste thema zijn. We staan met z'n allen voor een existentiële vraag: hoe vernieuwen we ons pensioenstelsel op zo’n manier dat Nederlanders er weer op kunnen vertrouwen? 

De laatste jaren is het vertrouwen in de pensioenen en het stelsel gestaag afgenomen. Er heerst twijfel: het gaat Nederland economisch nog steeds voor de wind en toch hangt er met regelmaat een verlaging van de pensioenen in de lucht. Of er zijn berichten dat de dekkingsgraad van de pensioenfondsen niet toereikend is. Er dreigt verder een kloof tussen jong en oud. Waar jongeren het gevoel hebben dat ouderen maximaal profiteren met hoge pensioenuitkeringen, vinden ouderen dat jongeren te weinig premie betalen en profiteren van het geld dat zij hebben ingelegd. De solidariteit, een van de fundamenten van het huidige stelsel, raakt in het gedrang. Bovendien is het aantal zzp'ers enorm gegroeid en dat is een groep die tussen wal en schip kan vallen.

APG laat zich horen
APG blijf zich inzetten voor een pensioenstelsel dat is gebaseerd op risicodeling, verplichtstelling, solidariteit en duidelijkheid. In tijden waarin grote veranderingen op stapel staan hebben we meer dan ooit de verplichting om positie in te nemen, richting te geven aan de discussie. Van ons mag worden verwacht dat we de politiek en sociale partners helpen en stimuleren om een nieuw, eerlijk en solidair pensioencontract te sluiten. We gaan ons vaker mengen in het pensioendebat. APG is een zelfbewuste pensioenautoriteit.

Deze rol past bij onze taak om de pensioenfondsen en hun deelnemers zo goed mogelijk van dienst te zijn. We gaan door met het verder verspreiden van onze kennis over pensioenen; we willen dat het stelsel en de pensioenen inzichtelijk zijn voor zo veel mogelijk mensen. We willen ook de stem van de deelnemer een plek geven in de discussie. Daarom zullen we nadrukkelijker de publiciteit zoeken.

Meer maatwerk
Hoewel we nu nog niet weten hoe het nieuwe stelsel er precies uit gaat zien, weten we dat bijvoorbeeld verhoging of verlaging van pensioenen daar bij kunnen horen. We gaan dat iedereen in heldere taal uitleggen.

Het is voor APG zaak op tijd klaar te zijn voor het nieuwe pensioentijdperk. We denken mee met onze fondsen: hoe verandert straks hun rol en de relatie met hun deelnemers en hun werkgevers? We verwachten dat in de komende jaren, ook al in 2020, deelnemers en werkgevers meer behoefte hebben aan maatwerk en hulp bij persoonlijke keuzes. We zullen nog specifiekere dienstverlening bieden. APG heeft alle kennis en kunde die daarvoor nodig is in huis.

We kunnen nu ook beter meten hoe tevreden de deelnemers over onze dienstverlening zijn via de Net Promoter Score (NPS). We weten dus ook beter hoe we de klanttevredenheid kunnen verhogen. Met deze nieuwe kennis zullen we de komende jaren concrete initiatieven ondernemen in de klantbediening.

Maximaliseren pensioenwaarde
Onze belangrijkste focus is het verder realiseren van de strategie. Dat wil zeggen dat we blijven werken aan het maximaliseren van pensioenwaarde. We verbeteren de dienstverlening aan deelnemers, zodat ze meer grip krijgen op hun pensioen en daardoor op hun financiële toekomst. Ons streven is om de prijs per deelnemer gelijk te houden of licht te verlagen en een zo hoog mogelijk extra rendement ten opzichte van de markt te behalen. 

Groei en uitbreiding samenwerking
Op het gebied van verlaging van de kosten gaan we verder met waar we in 2019 mee zijn begonnen. Samen met twee andere uitvoerders hebben we onderzocht of we kosten kunnen verlagen door delen van de pensioenuitvoering gezamenlijk uit te voeren. In 2020 willen we op dit vlak concrete eerste stappen gaan zetten.

We zetten ook in op groei. We gaan daarom op zoek naar nieuwe klanten, om via schaalgrootte efficiënter te kunnen zijn en kosten te reduceren. Bovendien schept dat meer ruimte voor innovatie en synergie.

Groeimogelijkheden zien we ook bij Vermogensbeheer. We gaan uitbreiden in Nederland, maar ook op onze buitenlandkantoren in Azië en New York. Onze buitenlandkantoren presteren uitstekend, met name in Azië. Wij zullen komende jaren het vermogensbeheer onderdeel versterken met meer dan 100 hoogopgeleide professionals. Ongeveer de helft daarvan dient ter versterking van het APG-buitenlandteam.

Om het nettorendement te verhogen, investeren we bijvoorbeeld meer (rechtstreeks) in infrastructuur. Ook leggen we nadruk op het verder uitbouwen van onze samenwerking met (internationale) partners, zoals de samenwerking met E Fund.

Hand in eigen boezem
Gelukkig kunnen we veel melden wat goed gegaan is. Echter niet alles gaat zoals we hopen. En ook daar willen we transparant over zijn en onze verantwoordelijkheid in nemen.

Zo hebben, door fouten in de pensioenadministratie, verschillende deelnemers de afgelopen tijd meer of minder pensioen ontvangen dan op hun pensioenoverzicht stond. Dit vinden we heel vervelend, want op dat overzicht moet je kunnen vertrouwen. Om dit te voorkomen, besteden we in 2020 veel tijd aan het verbeteren van de datakwaliteit en het voorkomen van fouten in de administratie.

APG staat al jaren bekend om het integraal meenemen van duurzaamheid in zijn beleggingskeuzes. Binnen onze eigen bedrijfsvoering schieten we echter nog tekort. Voor 2020 is duurzaamheid een strategisch thema.

Maatschappelijke rust
Op het moment van schrijven is niet bekend  hoe groot de impact zal zijn van de uitbraak van het coronavirus op de pensioenen, de pensioenfondsen, deelnemers, werkgevers en onszelf.

Bij de huidige turbulentie op financiële markten is het extra belangrijk dat we ons hoofd erbij houden en onze klanten goed blijven begeleiden en adviseren. Dat moeten en kunnen we; we zijn lange termijn beleggers en horen door een crisis heen te kijken, maar altijd ‘met verstand’. Pensioenen moeten betrouwbaar en punctueel worden uitbetaald, zoals men van ons gewend is. Nabestaanden willen we adequaat en meelevend blijven helpen.

Op onze manier dragen we bij aan maatschappelijke rust en zekerheid, nu dat zo ongelooflijk belangrijk is. Het gaat om de deelnemers en de fondsen die we bedienen. Die rekenen op ons allemaal.

Heerlen, 25 maart 2020

De raad van bestuur:

Gerard van Olphen, voorzitter

Annette Mosman

Francine Roelofsen-van Dierendonck

Ronald Wuijster

Wim Henk Steenpoorte